TROCHĘ O HISTORII UZDROWISKA

Historia Goczałkowickiego Uzdrowiska sięga 1856 r. Władze pruskie poszukując na terenie miejscowości pokładów soli, przypadkowo odkryły bogate złoża solanki. Już w cztery lata później, fakt ten wykorzystali czterej założyciele uzdrowiska: pszczyński lekarz – A. Babel, budowniczy – W. Czech i dwaj kupcy – H. Schiller oraz J. Lustig, którzy w latach 1860?–?1862 zbudowali pierwsze obiekty zdrojowe: dwupiętrowy, tzw. Stary Dom Zdrojowy, małe łazienki, pijalnię wód leczniczych (dziś kawiarenka naprzeciw restauracji uzdrowiskowej) oraz pensjonat.

Końcem XIX w. wybudowano Nowy Dom Zdrojowy, który służy przebywającym na leczeniu kuracjuszom do dnia dzisiejszego, mieszcząc w swych murach siedzibę szpitala. Na skutek pożaru z 1937 r. zniszczeniu uległ jego piękny, secesyjny dach, który zajął się ogniem od znajdującego się w niewielkiej odległości szybu pompującego solankę. Nigdy nie odbudowany, został zrzucony, co zmieniło formę budynku na tą, którą możemy oglądać współcześnie. Tylko częściowo zrekonstruowano również deptak łączący dawniej Dom Zdrojowy z budynkiem pijalni.

Starym Dom, po wielu latach użytkowania został rozebrany wraz z zakończeniem II wojny światowej. Jego konstrukcja została poważnie uszkodzona na skutek bombardowania, a o miejscu jego usytuowania mówi pas zieleni, pomiędzy Sanatorium GWAREK, a szpitalem.

W 1880 r. goczałkowickie uzdrowisko wzbogaciło się o neobarokowy hotel „Prezydent”, zwany również „Cesarskim”, który stanął w sąsiedztwie pawilonu „Wrzos” z 1874 r. (pierwotnie Kurthotel). Z II poł. XIX w. pochodziły także nieistniejące już budynki: sanatorium dr Laskera, Domu Emerytów Wojskowych Kriegerheim, pensjonatu Heinrichshof i Florianssheim oraz gmach dziecięcego sanatorium „Bethazda” ufundowany przez pruską cesarzową Agustę Wiktorię, żonę Wilhelma II.

„Złoty okres” w historii goczałkowickiego uzdrowiska zakończył się wraz z wybuchem II wojny światowej. Działania zbrojne nie oszczędziły miejscowej bazy leczniczo-zabiegowej. Zniszczeniu uległo szereg zabytkowych obiektów i większość medycznego sprzętu, a los samego uzdrowiska stanął pod znakiem zapytania. W sytuacji odzyskania na Dolnym Śląsku większych i znanych kurortów Zjednoczenie – Polskie Uzdrowiska w 1953 r. podjęło decyzję o likwidacji zdroju.

Ratunkiem dla Goczałkowickiego uzdrowiska okazała się decyzja Wydziału Zdrowia Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, która w 1953 r. powołała do życia Wojewódzki Szpital Przeciwreumatyczny dla pobliskiego okręgu przemysłowego. Placówka rozpoczęła swą pracę w rok później. Kilka lat wcześniej w związku z szerzącą się chorobą Heine-Medina udało się na nowo reaktywować dawne sanatorium dziecięce, które początkiem lat 50-tych zaczęło przyjmować na rekonwalescencję małych pacjentów.

Na dzień dzisiejszy goczałkowickie sanatorium słynie z doskonałej renomy. Uzdrowisko specjalizuje się w leczeniu: chorób narządu ruchu (ze szczególnym uwzględnieniem reumatologicznych i ortopedycznych), chorób naczyń obwodowych, chorób laryngologicznych oraz rehabilitacją osób z cukrzycą. Ponadto w jego ofercie znajdują się wprowadzone jako jedne z pierwszych w Polsce zabiegi z dziedziny krioterapii. O niewątpliwych walorach Goczałkowic-Zdroju świadczy liczba odwiedzających go kuracjuszy. Co roku przebywa w nim ponad 10 000 pacjentów korzystających z naturalnych bogactw miejscowości.

Założyciele Uzdrowiska

Babel Adolph

Babel Adolph (Adolf) (27 X 1820 – 26 XI 1851), lekarz, współzałożyciel uzdrowiska w Goczałkowicach. Urodził się w Rudach Raciborskich, w rodzinie urzędnika Ernesta i Fryderyki (z d. Fuks). Gimnazjum ukończył w Gliwicach, zaś studia medyczne – na Uniwersytecie we Wrocławiu i w Greifswaldzie uzyskując lekarski dyplom w roku 1842. Praktykę lekarską rozpoczął w Wodzisławiu. Po zdaniu dodatkowych egzaminów państwowych otrzymał 9 VI 1844 r. tytuł specjalisty z zakresu położnictwa. W roku 1846 przeprowadził się do Pszczyny objętej wtedy epidemią tyfusu głodowego. Udzielając pomocy chorym – sam zachorował na tyfus. W latach pięćdziesiątych zatrudniony był w sierocińcach w Rudołtowicach i w Ćwiklicach. Po odkryciu źródeł solanki w Goczałkowicach Dolnych (w roku 1856) i związaniu się w 1860 r. spółki akcyjnej ( Wilhelm Czech, Heinrich Schiller), położył ogromne zasługi w założeniu i rozwoju młodego uzdrowiska. Pełniąc (od roku 1862) funkcję jego pierwszego lekarza zaangażował się w rozsławienie tego nowego kurortu. Już w roku 1863, pszczyńska drukarnia Augusta Brummera opublikowała pracę Babela pt.: Goczałkowitz Und Seine jod- Und bromhaltige Soolquelle, w której omówił fizykalne i chemiczne właściwości odkrytego tu źródła oraz lecznicze właściwości solanki zawierającej jod i brom. Od roku 1864 opracowywał , ukazujące się drukiem sprawozdania z kolejnych sezonów w kurorcie goczałkowickim. Przedstawiał analizy na temat skuteczności leczenia różnych schorzeń, m.in. krzywicy, reumatyzmu, artretyzmu, nerwic i anemii. Wskazywał na fakt stwarzania kuracjuszom coraz lepszych warunków pobytu dzięki budowie hoteli, domu zdrojowego, pijalni, łaźni parowej, pensjonatu dla dzieci, parku zdrojowego, a także pawilonu muzycznego i kręgielni. Jego wielkie zaangażowanie w rozsławianie Goczałkowic sprawiło, że liczba kuracjuszy systematyczni zwiększała się (np. w roku 1863 – leczyło tu się 262 osób, zaś w roku 1895 – korzystało z kurortu już 1841 osób). W roku 1867 został radcą sanitarnym w nowo powstałym Szpitalu Zakonu Joanitów w Pszczynie. W latach 1870?–?1891 sprawował obowiązki lekarza powiatowego przy urzędzie starosty pełniąc tym samym państwowy nadzór nad służbą zdrowia całego powiatu pszczyńskiego. Żonaty z Luise (z d. Urban – córka radcy książęcej kamery Augusta Urbana); bezdzietny.

Odznaczony orderem „Krönen Order 4 Kl.”

W roku 1891 poważnie zachorował i wyjechał na leczenie do Obornik Śląskich, gdzie zmarł. Pochowany został w Pszczynie; kondukt żałobny przeszedł z dworca kolejowego przez całe miasto na cmentarz przy kościele św. Jadwigi. Jego nazwisko figuruje na kamieniu w Goczałkowicach-Zdroju upamiętniającym założyciela uzdrowiska.

APK OP, sygn. M. Pszczyna 224, s. 531; L. Pszczyna 2084, s. 24, 25, 143, 161, 174, 204, 215 v, 303; K. Kreisger Pszcz. 1687, 1688, 2235, s. 117; Babel A.: Goczalkowitz Und Seine jod – Und bromhaltige Soolquelle, Babel A.: Soolbad Goczalkowiztz. Kurzgefasster Bericht über die zwite Saison 1863, Pless 1864; Goczalkowitz. Jod Bromhaltiges Soolbad, Kattowitz 1910; Handbuch für die Provinz Schlesien, Breslau 1881; „Oeffentlicher Anzeiger für den Kreis Pless” nr 35 z 30.04.1895 i br 36 z 3.05.1895. Małgorzata Tomczykiewicz Źródło: „Monografia Goczałkowic-Zdroju”.

Schiller Heinrich

Schiller Heinrich (18 I 1826 – 5 III 1875), kupiec, współzałożyciel goczałkowickiego uzdrowiska. Urodził się w Pszczynie, w żydowskiej rodzinie kupca Ludwiga (zwanego też Lazarusem) i Rozalii (z d. Schaeffer) jako jedyny syn z czworga dzieci tego małżeństwa. Ojciec jego trudnił się handlem odzieżą męską, prowadził magazyn cygar, loterię oraz był przedstawicielem niemieckiego towarzystwa ubezpieczeniowego od gradobicia. Będąc członkiem pszczyńskiego bractwa strzeleckiego zdobył w roku 1830 – tytuł „króla kurkowego”. Jego syn Heinrich, któremu ojciec przepisał w testamencie 500 talarów w gotówce, kontynuował tradycje kupieckie jako właściciel sklepu z artykułami spożywczymi. W roku 1854 nabył kamienicę-od Adolphine Fiedler-wdowy po kapitanie i powiatowym poborcy podatków. W roku 1861 wszedł z budowniczym Wilhelmem Czechem w spółkę akcyjną zakładającą uzdrowisko na terenie Goczałkowic Dolnych, w której, w roku 1862 figurował jako członek rady nadzorczej. W 1870-wydzierżawił murowany budynek o powierzchni 93 m kw., stanowiący wcześniej, w latach epidemii tyfusu głodowego, własność państwa pruskiego z przeznaczeniem na punkt dla dozoru kwarantanny dla zwierząt. Wydzierżawił tez około 3 ha książęcego areału. Dzięki systematycznemu inwestowaniu w obiekty uzdrowiska, w roku 1895 roczną wartość użytkową kilkunastu już urządzeń leczniczych obliczono na ponad 10 000 marek.

Żonaty z Berthą (z d. Jaschkowitz –córką kupca z Gliwic).Miał dwoje dzieci: córkę Hedwig i syna Ludwiga.

Zmarł w Pszczynie i tu został pochowany. Na tutejszym cmentarzu zachowały się macewy jego rodziców. Jego nazwisko umieszczone jest na pamiątkowym głazie w Goczałkowicach. Po śmierci H. Schillera, spółkę uzdrowiskową reprezentowała wdowa Berta, a później syn Ludwig (który w roku 1895 przeprowadził się do Wrocławia).

APK sygn. A grunt.Pszcz.2929;APK OP sygn.M Pszczyna 1396,s.59,60;1401,s.37,66;1409,s.4; K. Kreisger Pszcz 1807,1808;Amtsger Pszcz/i 74,75;Kataster Pless 80; Sąd Rejonowy w Pszczynie; Księga wieczysta Pszczyna Miasto t.1;Goczałkowice Dolne t.i. Małgorzata Tomczykiewicz Źródło: „Monografia Goczałkowic-Zdroju”.

Czech Wilhelm

Czech Wilhelm (1827 – 15 V 1891), mistrz murarski, współzałożyciel uzdrowiska Goczałkowice. Urodził się w Opolu jako syn podmajstra murarskiego Christiana Czecha i Agnes (z d. Poser). Był budowniczym, projektantem i wykonawcą wielu obiektów; mi. In. Jest autorem planu sytuacyjnego, przedstawiającego prace wiertnicze w poszukiwaniu pokładów soli na państwowych gruntach w Goczałkowicach. W 1861 r. zakupił od rządu pruskiego za 8500 talarów źródło solanki z przylegającym terenem w Goczałkowicach Dolnych. Związał się z pszczyńskim kupcem Heinrichem Schillerem w spółkę akcyjną, później przemianowana na towarzystwo handlowe, z zamiarem utworzenia uzdrowiska. Po wydzierżawieniu kilku hektarów ziemi od księcia pszczyńskiego, już w 1862 r. otwarto pierwszy sezon kuracyjny. W oddawanych kolejno do użytku obiektach była willa Czecha z sanatorium, po pewnym czasie nazwana „Willą Maria”. W 1880 r. zaprojektował hale inhalacyjną, a w 1889 r. pensjonat dla tutejszego uzdrowiska. Ponadto, w Pszczynie, sporządził w latach 1865 – 1866 dokumentacje techniczna przebudowy lub rozbudowy kilku kamienic. Nadzorował prace remontowe w kościele parafialnym pw. Wszystkich Świętych w Pszczynie. Wykonał grobowiec i zamontował pomnik na cmentarzu św. Jadwigi dla zmarłego w Pszczynie biskupa sufragana wrocławskiego Bernarda Bogedaina.

Czech działał w pszczyńskim bractwie strzeleckim. W 1860 r. uzyskał tytuł króla kurkowego i premię (w wysokości 5 talarów) przyznana przez pszczyński Magistrat.

Jego nazwisko widnieje na kamieniu w Goczałkowicach-Zdroju, upamiętniającym założycieli uzdrowiska.

Żonaty z Marią z (d. Razim; Rasin); miał siedmioro dzieci: córki: Hedwig, Idę, Agnes i synów: Wilhelma, Hansa, Emila i Juliusa. Drugi związek małżeński zawarł z Auguste Czekall. W latach 70. XIX w. Czech przeprowadził się do Raciborza, gdzie zmarł.

APK OP, sygn. AKP VIII 1269 s. 17, 28, 29, 57; AKP IX 1372; M Pszczyna 269, 1984, 2153 s. 158, 161; L Pszczyna 2114 s. 83, 88; K Kreisarzt Pszcz 312 s. 9, 17, 30; K Kreisger Pszcz 2148 s. 117v-118, 128v, 129v, 186, 187, 224, 225, 258, 259, 308, 309, K Kreisger Pszcz 2149 s. 54, 55, 149, 150; Okr Urz Goczałkow 11, 12, 21 s. 1, 22; Amtsger Pszcz/I 74, 75; Kataster Pless 80; APK OR, sygn. USC Racibórz, akt zgonu nr 155/1891; Sąd Rejonowy w Pszczynie, Księga wieczysta Goczałkowice Dolne t. I; Archiwum Parafii Rzymskokatolickiej pw. Wszystkich Świętych w Pszczynie, sygn. 626. Małgorzata Tomczykiewicz Źródło: „Monografia Goczałkowic-Zdroju”.