TROCHĘ O HISTORII UZDROWISKA

Historia Goczałkowickiego Uzdrowiska sięga 1856 r. Władze pruskie poszukując na terenie miejscowości pokładów soli, przypadkowo odkryły bogate złoża solanki. Cztery lata później fakt ten wykorzystali czterej założyciele uzdrowiska:

  • pszczyński lekarz – A. Babel;
  • budowniczy – W. Czech;
  • dwaj kupcy – H. Schiller oraz J. Lustig.

W latach 1860–1862 powstały pierwsze obiekty zdrojowe: dwupiętrowy, tzw. Stary Dom Zdrojowy, małe łazienki, pijalnię wód leczniczych (dziś kawiarenka naprzeciw restauracji uzdrowiskowej) oraz pensjonat.

Końcem XIX w. wybudowano Nowy Dom Zdrojowy, który obecnie służy przebywającym na leczeniu kuracjuszom, mieszcząc w swych murach siedzibę szpitala Rehabilitacyjno-Reumatologicznego. Na skutek pożaru w 1937 r. zniszczeniu uległ secesyjny dach, który zajął się ogniem od znajdującego się w niewielkiej odległości szybu pompującego solankę. Nigdy nie został odbudowany, lecz został zrzucony – co zmieniło formę budynku na tą, którą możemy oglądać współcześnie. Tylko częściowo zrekonstruowano deptak, łączący dawniej Dom Zdrojowy z budynkiem pijalni.

Starym Dom”, po wielu latach użytkowania został rozebrany wraz z zakończeniem II wojny światowej. Jego konstrukcja została poważnie uszkodzona na skutek bombardowania, a o miejscu jego usytuowania mówi pas zieleni, pomiędzy Sanatorium GWAREK, a szpitalem.

W 1880 r. goczałkowickie uzdrowisko wzbogaciło się o neobarokowy hotel „Prezydent”, zwany również „Cesarskim”, który stanął w sąsiedztwie pawilonu „Wrzos” z 1874 r. (pierwotnie Kurthotel). Z II połową XIX w. powstały także nieistniejące już budynki: sanatorium dr Laskera, Dom Emerytów Wojskowych Kriegerheim, pensjonat Heinrichshof i Florianssheim oraz gmach dziecięcego sanatorium „Bethazda”, ufundowany przez pruską cesarzową Agustę Wiktorię – żonę Wilhelma II.

Złoty okres” w historii goczałkowickiego uzdrowiska zakończył się wraz z wybuchem II wojny światowej. Działania zbrojne nie oszczędziły miejscowej bazy leczniczo-zabiegowej. Zniszczeniu uległo szereg zabytkowych obiektów i większość medycznego sprzętu, a los samego uzdrowiska stanął pod znakiem zapytania. W sytuacji odzyskania na Dolnym Śląsku większych i znanych kurortów Zjednoczenie – Polskie Uzdrowiska w 1953 r. podjęło decyzję o likwidacji zdroju.

Ratunkiem dla Goczałkowickiego uzdrowiska okazała się decyzja Wydziału Zdrowia Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, która w 1953 r. powołała do życia Wojewódzki Szpital Przeciwreumatyczny dla pobliskiego okręgu przemysłowego. Placówka rozpoczęła swą pracę rok później. Kilka lat wcześniej w związku z szerzącą się chorobą Heine-Medina, udało się na nowo reaktywować dawne sanatorium dziecięce, które początkiem lat 50-tych zaczęło przyjmować na rekonwalescencję małych pacjentów.

Na dzień dzisiejszy goczałkowickie sanatorium słynie z doskonałej renomy. Uzdrowisko specjalizuje się w leczeniu: chorób narządu ruchu (ze szczególnym uwzględnieniem reumatologicznych i ortopedycznych), chorób naczyń obwodowych, chorób laryngologicznych oraz rehabilitacją osób z cukrzycą. Ponadto w jego ofercie znajdują się wprowadzone, jako jedne z pierwszych w Polsce zabiegi z dziedziny krioterapii. O niewątpliwych walorach Goczałkowic-Zdroju, świadczy liczba odwiedzających go kuracjuszy. Co roku przebywa w nim ponad 10 000 pacjentów, korzystających z naturalnych bogactw miejscowości.

Założyciele Uzdrowiska:

 

  • Babel Adolph (Adolf) (27 X 1820 – 26 XI 1851), lekarz, współzałożyciel uzdrowiska w Goczałkowicach. Urodził się w Rudach Raciborskich, w rodzinie urzędnika Ernesta i Fryderyki (z d. Fuks). Gimnazjum ukończył w Gliwicach, zaś studia medyczne – na Uniwersytecie we Wrocławiu i w Greifswaldzie uzyskując lekarski dyplom w roku 1842. Praktykę lekarską rozpoczął w Wodzisławiu. Po zdaniu dodatkowych egzaminów państwowych otrzymał 9 VI 1844 r. tytuł specjalisty z zakresu położnictwa. W roku 1846 przeprowadził się do Pszczyny objętej wtedy epidemią tyfusu głodowego. Udzielając pomocy chorym – sam zachorował na tyfus. W latach pięćdziesiątych zatrudniony był w sierocińcach w Rudołtowicach i w Ćwiklicach. Po odkryciu źródeł solanki w Goczałkowicach Dolnych (w roku 1856) i związaniu się w 1860 r. spółki akcyjnej ( Wilhelm Czech, Heinrich Schiller), położył ogromne zasługi w założeniu i rozwoju młodego uzdrowiska. Pełniąc (od roku 1862) funkcję jego pierwszego lekarza zaangażował się w rozsławienie tego nowego kurortu. Już w 1863 roku, pszczyńska drukarnia Augusta Brummera opublikowała pracę Babela pt.: Goczałkowitz Und Seine jod- Und bromhaltige Soolquelle, w której omówił fizykalne i chemiczne właściwości odkrytego tu źródła oraz lecznicze właściwości solanki zawierającej jod i brom. Od 1864 roku opracowywał, ukazujące się drukiem sprawozdania z kolejnych sezonów w kurorcie goczałkowickim. Przedstawiał analizy na temat skuteczności leczenia różnych schorzeń, m.in. krzywicy, reumatyzmu, artretyzmu, nerwic i anemii. Wskazywał na fakt stwarzania kuracjuszom coraz lepszych warunków pobytu dzięki budowie: hoteli, domu zdrojowego, pijalni, łaźni parowej, pensjonatu dla dzieci, parku zdrojowego, a także pawilonu muzycznego i kręgielni. Jego wielkie zaangażowanie w rozsławianie Goczałkowic sprawiło, że liczba kuracjuszy systematyczni zwiększała się (np. w 1863 roku – leczyło tu się 262 osób, zaś w 1895 roku – korzystało z kurortu już 1841 osób). W 1867 roku został radcą sanitarnym w nowo powstałym Szpitalu Zakonu Joanitów w Pszczynie. W latach 1870–1891 sprawował obowiązki lekarza powiatowego przy urzędzie starosty, pełniąc tym samym państwowy nadzór nad służbą zdrowia całego powiatu pszczyńskiego. Żonaty z Luise (z d. Urban – córka radcy książęcej kamery Augusta Urbana); bezdzietny.

Odznaczony orderem „Krönen Order 4 Kl.”

W 1891 roku poważnie zachorował i wyjechał na leczenie do Obornik Śląskich, gdzie zmarł. Pochowany został w Pszczynie; kondukt żałobny przeszedł z dworca kolejowego przez całe miasto na cmentarz przy kościele św. Jadwigi. Jego nazwisko figuruje na kamieniu w Goczałkowicach-Zdroju upamiętniającym założyciela uzdrowiska.

* APK OP, sygn. M. Pszczyna 224, s. 531; L. Pszczyna 2084, s. 24, 25, 143, 161, 174, 204, 215 v, 303; K. Kreisger Pszcz. 1687, 1688, 2235, s. 117; Babel A.: Goczalkowitz Und Seine jod – Und bromhaltige Soolquelle, Babel A.: Soolbad Goczalkowiztz. Kurzgefasster Bericht über die zwite Saison 1863, Pless 1864; Goczalkowitz. Jod Bromhaltiges Soolbad, Kattowitz 1910; Handbuch für die Provinz Schlesien, Breslau 1881; „Oeffentlicher Anzeiger für den Kreis Pless” nr 35 z 30.04.1895 i br 36 z 3.05.1895. Małgorzata Tomczykiewicz Źródło: „Monografia Goczałkowic-Zdroju”.

  • Schiller Heinrich (18 I 1826 – 5 III 1875), kupiec, współzałożyciel goczałkowickiego uzdrowiska. Urodził się w Pszczynie, w żydowskiej rodzinie kupca Ludwiga (zwanego też Lazarusem) i Rozalii (z d. Schaeffer) jako jedyny syn z czworga dzieci tego małżeństwa. Ojciec jego trudnił się handlem odzieżą męską, prowadził magazyn cygar, loterię oraz był przedstawicielem niemieckiego towarzystwa ubezpieczeniowego od gradobicia. Będąc członkiem pszczyńskiego bractwa strzeleckiego zdobył w 1830 roku – tytuł „króla kurkowego”. Jego syn Heinrich, któremu ojciec przepisał w testamencie 500 talarów w gotówce, kontynuował tradycje kupieckie jako właściciel sklepu z artykułami spożywczymi. W 1854 roku nabył kamienicę od Adolphine Fiedler (wdowy po kapitanie i powiatowym poborcy podatków). W 1861 roku wszedł z budowniczym Wilhelmem Czechem w spółkę akcyjną, zakładającą uzdrowisko na terenie Goczałkowic Dolnych, w której, w 1862 roku figurował jako członek rady nadzorczej. W 1870 roku wydzierżawił murowany budynek o powierzchni 93 m kw., stanowiący wcześniej w latach epidemii tyfusu głodowego, własność państwa pruskiego z przeznaczeniem na punkt dla dozoru kwarantanny dla zwierząt. Wydzierżawił tez około 3 ha książęcego areału. Dzięki systematycznemu inwestowaniu w obiekty uzdrowiska, w 1895 roku roczną wartość użytkową, kilkunastu już urządzeń leczniczych obliczono na ponad 10 000 marek.

Żonaty z Berthą (z d. Jaschkowitz –córką kupca z Gliwic). Miał dwoje dzieci: córkę Hedwig i syna Ludwiga.

Zmarł w Pszczynie i tu został pochowany. Na tutejszym cmentarzu zachowały się macewy jego rodziców. Jego nazwisko umieszczone jest na pamiątkowym głazie w Goczałkowicach. Po śmierci H. Schillera, spółkę uzdrowiskową reprezentowała wdowa Berta, a później syn Ludwig (który w roku 1895 przeprowadził się do Wrocławia).

* APK sygn. A grunt.Pszcz.2929;APK OP sygn.M Pszczyna 1396,s.59,60;1401,s.37,66;1409,s.4; K. Kreisger Pszcz 1807,1808;Amtsger Pszcz/i 74,75;Kataster Pless 80; Sąd Rejonowy w Pszczynie; Księga wieczysta Pszczyna Miasto t.1;Goczałkowice Dolne t.i. Małgorzata Tomczykiewicz Źródło: „Monografia Goczałkowic-Zdroju”.

  • Czech Wilhelm (1827 – 15 V 1891), mistrz murarski, współzałożyciel uzdrowiska Goczałkowice. Urodził się w Opolu jako syn podmajstra murarskiego Christiana Czecha i Agnes (z d. Poser). Był budowniczym, projektantem i wykonawcą wielu obiektów. Był autorem planu sytuacyjnego, przedstawiającego prace wiertnicze w poszukiwaniu pokładów soli na państwowych gruntach w Goczałkowicach. W 1861 r. zakupił od rządu pruskiego za 8500 talarów, źródło solanki z przylegającym terenem w Goczałkowicach Dolnych. Zawarł z pszczyńskim kupcem Heinrichem Schillerem spółkę akcyjną, która później została przemianowana na towarzystwo handlowe z zamiarem utworzenia uzdrowiska. Po wydzierżawieniu kilku hektarów ziemi od księcia pszczyńskiego, już w 1862 r. otwarto pierwszy sezon kuracyjny. W oddawanych kolejno do użytku obiektach, była willa Czecha z sanatorium, po pewnym czasie nazwana „Willą Maria”. W 1880 r. zaprojektował hale inhalacyjną, a w 1889 r. pensjonat dla tutejszego uzdrowiska. Ponadto, w Pszczynie w latach 1865 – 1866 sporządził dokumentacje techniczna przebudowy lub rozbudowy kilku kamienic. Nadzorował prace remontowe w kościele parafialnym pw. Wszystkich Świętych w Pszczynie. Wykonał grobowiec i zamontował pomnik na cmentarzu św. Jadwigi dla zmarłego w Pszczynie biskupa sufragana wrocławskiego – Bernarda Bogedaina.

Czech działał w pszczyńskim bractwie strzeleckim. W 1860 r. uzyskał tytuł króla kurkowego i premię (w wysokości 5 talarów) przyznaną przez pszczyński Magistrat.

Jego nazwisko widnieje na kamieniu w Goczałkowicach-Zdroju, upamiętniającym założycieli uzdrowiska. Żonaty z Marią (z d. Razim; Rasin); miał siedmioro dzieci: córki: Hedwig, Idę, Agnes oraz synów: Wilhelma, Hansa, Emila i Juliusa. Drugi związek małżeński, zawarł z Auguste Czekall. W latach 70. XIX w. Czech przeprowadził się do Raciborza, gdzie zmarł.

* APK OP, sygn. AKP VIII 1269 s. 17, 28, 29, 57; AKP IX 1372; M Pszczyna 269, 1984, 2153 s. 158, 161; L Pszczyna 2114 s. 83, 88; K Kreisarzt Pszcz 312 s. 9, 17, 30; K Kreisger Pszcz 2148 s. 117v-118, 128v, 129v, 186, 187, 224, 225, 258, 259, 308, 309, K Kreisger Pszcz 2149 s. 54, 55, 149, 150; Okr Urz Goczałkow 11, 12, 21 s. 1, 22; Amtsger Pszcz/I 74, 75; Kataster Pless 80; APK OR, sygn. USC Racibórz, akt zgonu nr 155/1891; Sąd Rejonowy w Pszczynie, Księga wieczysta Goczałkowice Dolne t. I; Archiwum Parafii Rzymskokatolickiej pw. Wszystkich Świętych w Pszczynie, sygn. 626. Małgorzata Tomczykiewicz Źródło: „Monografia Goczałkowic-Zdroju”.